Майлы тағамға салық: Әлемдегі ерекше салықтар

Салық — кез келген мемлекеттің өмір сүруінің негізгі тетігі. Әдетте ол табысқа, мүлікке немесе тұтынуға салынады. Алайда әлемде тарихи, мәдени немесе әлеуметтік себептерге байланысты ерекше, тіпті оғаш көрінетін салықтар да болған және кейбірі әлі күнге дейін бар. Бұл салықтар кейде қоғамды тәрбиелеу, кейде денсаулықты қорғау, ал кейде биліктің идеологиясын күшейту үшін енгізілген.

Төменде әлем тарихында және қазіргі кезде кездескен ең қызық салық түрлеріне тоқталамыз.

Сақалға салынған салық — Ресей империясы

XVIII ғасырдың басында Ресей патшасы Петр I (Петр Ұлы) елді Еуропа үлгісінде жаңғырту мақсатында ерекше шешім қабылдады. Ол ер адамдардың сақал қоюын артта қалғандықтың белгісі деп санап, сақалға арнайы салық енгізді.

Сақалын қалдырғысы келген әрбір ер адам мемлекетке төлем жасап, арнайы «сақал белгісін» алып жүруге міндеттелді. Ал салық төлемегендерге айыппұл салынды. Бұл салық тек қаржылық емес, мәдени және идеологиялық құрал ретінде қолданылды.

Майлы тағамға салық — Дания

2011 жылы Дания әлемде алғаш болып қаныққан майы жоғары тағамдарға арнайы салық енгізді. Бұл шешімнің басты мақсаты — халық арасында семіздік пен жүрек-қан тамыр ауруларының алдын алу болды.

Салық сары май, ірімшік, өңделген ет өнімдері сияқты тағамдарға қолданылды. Алайда бұл тәжірибе ұзаққа созылмады. Экономикалық қиындықтар, бағаның өсуі және көрші елдерден азық-түлік сатып алу үрдісінің күшеюі салдарынан 2013 жылы бұл салық жойылды. Соған қарамастан, ол әлемдегі ең ерекше денсаулыққа бағытталған салық ретінде тарихта қалды.

Терезеге салынған салық — Ұлыбритания (тарихи)

1696 жылы Ұлыбританияда терезе салығы енгізілді. Салықтың логикасы қарапайым еді: үйде терезе көп болса — демек, иесі бай.

Бұл салық тұрғындарды үнемдеуге мәжбүр етті: көптеген адамдар терезелерін кірпішпен бітеп тастаған, ал кей үйлерде жарық пен ауа жетіспей, санитарлық жағдай нашарлаған. Терезе салығы халық денсаулығына кері әсер еткені үшін XIX ғасырдың ортасында жойылды.

Тұз салығы — Үндістан (отарлық кезең)

Тұз — адам өмірі үшін ең қажетті өнімдердің бірі. Алайда британдық отарлау кезеңінде Үндістан халқы тұз өндіруге және сатуға ауыр салық төлеуге мәжбүр болды.

Бұл салық халықтың ашу-ызасын туғызып, 1930 жылы Махатма Гандидің әйгілі «Тұз жорығына» себеп болды. Осылайша, бір қарағанда қарапайым өнімге салынған салық ұлттық азаттық қозғалысының символына айналды.

Теледидар лицензиялық салығы — Ұлыбритания

Бүгінгі күнге дейін Ұлыбританияда теледидар көретін немесе тікелей эфирді интернет арқылы тамашалайтын азаматтар жыл сайын арнайы лицензиялық төлем төлейді.

Бұл қаражат BBC қоғамдық телеарнасын қаржыландыруға жұмсалады. Салықты төлемеу — әкімшілік жауапкершілікке әкеледі. Көп елдерде мұндай тәжірибе жоқ болғандықтан, ол шетелдіктер үшін ерекше әрі оғаш көрінеді.

Мал басына байланысты экологиялық төлемдер — Еуропа елдері

Климаттың өзгеруіне байланысты кейбір елдерде мал шаруашылығынан шығатын парниктік газдарды азайту үшін арнайы экологиялық төлемдер енгізу немесе талқылау жүргізілген.

Бұл шаралар әсіресе ірі қара мал саны көп шаруашылықтарға бағытталған. Мұндай бастамалар қоғамда қызу пікірталас тудырып, салықтың экологиямен қалай байланысатынын көрсетеді.

Әлемдегі оғаш салықтар — жай ғана күлкілі мысалдар емес. Олар белгілі бір кезеңдегі қоғамның құндылықтарын, биліктің мақсаттарын және әлеуметтік проблемаларын көрсетеді.

Кейбірі сәтсіз тәжірибе ретінде тарихта қалса, басқалары бүгінге дейін қолданылып келеді. Бұл мысалдар салықтың тек экономикалық құрал емес, әлеуметтік және мәдени ықпал тетігі екенін дәлелдейді.