Оқырманды жылатқан кітапты білесіз бе?
Әдебиет – адам жанын түсінудің ең терең жолы. Кейбір шығармалар оқылады да ұмытылады, ал кейбірі жүрекке сызат салып, санадан ұзақ кетпейді. Осындай жанды тербеп, оқырманды еріксіз жылататын шығармалардың бірі – қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Дулат Исабековтің «Сүйекші» повесі.
«Сүйекші» – адам тағдырының ең ауыр, ең қасіретті қырларын ашып көрсететін шығарма. Повестің басты кейіпкері – Тұңғыш есімді қабір қазатын адам. Оның өмірі туғанынан бастап қиындықпен өрілген. Тоғыз жасында әкесінен, он жасында анасынан айырылған Тұңғыш жетімдіктің тауқыметін ерте тартады. Қорғансыз бала байдың қолына аманат болып қалғанымен, ол жерден жылулық емес, қорлық пен тепкіні көреді.
Балалық шағы жоқшылық пен мейірімсіздіктің ортасында өтеді. Көрген зәбірі мен жан азабы оның ішкі әлемін күйретіп, бірте-бірте қоғамнан алшақтатады. Тұңғыштың диуаналыққа салынуы да әлсіздіктен емес, өмірдің оған жасаған қаталдығынан туған шарасыздық. Өмірінің соңғы шағында Тұңғыш қабір қазумен айналысып, сол арқылы күнелтеді. Оның кәсібі – өліммен байланысты болғанымен, шын мәнінде ол тірі адамдардың қатігездігінен жапа шеккен жан. Ол өлі мен тірінің арасында жүргендей күй кешіп, өмірдің ащысы мен тұщысын түгел татып, үнсіз ғұмыр кешеді. Ақырында, сол ауыр өмірден ешбір дауыссыз, елеусіз ғана кете барады.
Дулат Исабеков бұл шығармада оқырманды аяушылыққа мәжбүрлемейді, жасанды эмоцияға да бармайды. Керісінше, шынайы өмірді сол күйінде көрсетеді. Жазушының қарапайым, бірақ дәл тілі кейіпкердің жан жарасын айқын сездіреді.
Қорытындылай келе, егер сіз оқырманның жүрегіне әсер етіп, көзге жас үйіретін шығарманы іздесеңіз, Дулат Исабековтің «Сүйекші» повесін алып оқыңыз. Бұл шығарма оқылған сәтте ғана емес, оқылып біткеннен кейін де ұзақ уақыт бойы ойдан кетпей, адамды өз ар-ұжданымен бетпе-бет қалдырады.
